Van de medische apparatuur van Philips tot de machines van ASML: succesvolle Nederlandse hightech producten ontstaan zelden binnen één discipline. Ze zijn het resultaat van samenspel tussen techniek, software, design, productie en management. Systems engineering is een van de geheimen achter waarom Nederland uitzonderlijk goed is in het bouwen van geavanceerde systemen, aldus Wouter Leibbrandt, programmaraadslid bij Holland High Tech voor het innovatiedomein Systems Engineering.
Dit artikel is onderdeel van een serie die we maken in samenwerking met IO+. Hierin maak je kennis met alle innovatiedomeinen van Holland High Tech. In deze aflevering: het innovatiedomein Systems Engineering.
De Nederlandse industrie excelleert in het ontwikkelen van complexe systemen. Bedrijven als ASML, Thales en Canon Production Printing werken dagelijks aan machines waarin talloze technologieën naadloos moeten samenwerken. Het vakgebied dat dit mogelijk maakt, heet systems engineering. Er bestaan talloze complexe, wetenschappelijke definities. Maar simpel gezegd: het is een interdisciplinaire aanpak om complexe systemen te ontwikkelen en te beheren. Het gaat niet alleen om ontwerp en realisatie, maar ook om gebruik en buitengebruikstelling. Bij medische apparatuur, printers of industriële machines worden systemen steeds aangepast en verbeterd. Daarom is het belangrijk om altijd naar het hele systeem en de levensduur ervan te kijken.
De jaren ’60 en ’70
Systems engineering vindt zijn oorsprong in de jaren ’60 en ’70 bij Philips en enkele andere hightechbedrijven. “Daar ontstond een informele, flexibele manier van samenwerken, dwars door hiërarchieën heen. Vroeger waren grote systemen vaak het werk van één systeemarchitect die een team aanstuurde. Maar toen apparaten digitaler en complexer werden, werkte die aanpak niet meer”, licht Leibbrandt toe. Denk aan de eerste MRI-scanners, de Philips compact disc-speler en geavanceerde radar- en communicatiesystemen uit die tijd. Het is een vak apart om in die complexiteit het overzicht te verkrijgen en behouden. Dat vak is Systems Engineering. “Dankzij systems engineering konden we in Nederland die complexiteit beheersen.”
Grote én kleine spelers
Tegenwoordig is systeemintegratie overal. “Vroeger richtten we ons vooral op enkele grote marktleiders,” zegt Leibbrandt. “Maar systeemcomplexiteit speelt intussen in veel meer sectoren een rol. Bijvoorbeeld in het mkb. Denk bijvoorbeeld aan kleinere bedrijven in de voedselindustrie, zoals Lely, die robots maakt, of MOBA, dat eiersorteermachines ontwikkelt. Ook in de energiesector neemt de behoefte aan systeemdenken snel toe. Nederland staat voor grote uitdagingen in de energievoorziening, zoals netcongestie.” Overheid, netbeheerders als Liander en TenneT en onderzoeksinstellingen als TNO moeten daarom samen nadenken over oplossingen.
Een sterk ecosysteem in Nederland
De Nederlandse cultuur is een van de redenen waarom we goed zijn in systeemdenken en systeemintegratie, aldus Leibbrandt. “Nederlanders zijn eigenwijs en hechten weinig aan hiërarchie. Daardoor schakelen we snel met andere partijen wanneer nodig. Die directe samenwerking zie je ook terug in hoe we complexe systemen aanpakken en het heeft ons veel voordeel gebracht.”
Maar: het Nederlandse succes laat zich niet door één factor verklaren. Ook partijen als Holland High Tech spelen een belangrijke rol. De topsector verbindt bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden, en zorgt dat technologie en onderzoek doelgericht worden ingezet. Door projecten te ondersteunen die transdisciplinair werken vereisen, helpt Holland High Tech bedrijven en onderzoekers om tot complexe systemen te komen. Wouter Leibbrandt heeft als programmaraadslid bij Holland High Tech dan ook een belangrijke missie; “Quantum, waterstof; ik wil ervoor zorgen dat disciplines en projecten continu met elkaar verbonden blijven.”
Bij Holland High Tech loopt bijvoorbeeld het Systems Engineering for High-Tech Systems-programma, met TNO, academische partners en industriële bedrijven zoals Thermo Fischer Scientific, ASML en Thales. Ze ontwikkelen digitale tools die ingenieurs helpen bij het ontwerpen, testen en integreren van complexe hightechapparatuur.
Niet te vergeten: Holland High Tech is een drijvende kracht achter het programma NXTGEN Hightech. Dat is een Nederlands innovatie‑initiatief dat in mei 2023 startte en tot 2030 zo’n €1 miljard investeert via het Nationaal Groeifonds. Ook hierin staat systeemdenken centraal. Het programma brengt namelijk meer dan 330 partners uit industrie, kennisinstellingen en overheid samen om de ontwikkeling van de volgende generatie hightech‑apparatuur te versnellen.
Samenwerken over landsgrenzen heen
Dat is hard nodig. Nu de geopolitieke spanningen toenemen, is Europa gedwongen om zijn positie in de hightechsector te versterken. System engineers uit verschillende landen zoeken dan ook de samenwerking op met elkaar. Een voorbeeld is het Archimedes Initiative, waar onderzoekscentra samenwerken om kennis en technologie te delen. Zo ontstaan verbindingen tussen verschillende toepassingsdomeinen: DLR (Duitsland) richt zich op automotive en maritieme mobiliteit, TNO- ESI (Nederland) op hightech equipment, SERC (U.S) op defensie en TECoSA (Zweden) op automotive, trucks en luchtvaart.
“Pas als we kennis en disciplines door heel Europa verbinden, kan ons continent uitblinken in hightech”, besluit Leibbrandt.
Overige artikelen uit deze serie:
